Voyage to CubaVoyage to CubaFidel Castro is dood en de eerste lijnvliegtuigen vol met Amerikanen zijn alweer geland.
Het socialistische paradijs lijkt aan zijn laatste levensfase begonnen. In september was ik op Cuba, maakte er foto’s en keek goed rond.

Na tien uur in een steenkoud vliegtuig touch down op Havana international. Hitte, lange rijen bij de douane. Matteo zorgt ervoor dat we in een speciale, veel kortere, familierij mogen. ‘Paspoort’, een zeer serieuze jongen van halverwege de 20 kijkt ons streng aan. Een blik in een fototoestel, twee stempels en we zijn in de Socialistische Republiek Cuba. Benvenidos. Nu de koffers nog. Bijna two uur later hebben we die ook. Opvallend is het grote aantal mensen dat in de aankomsthal werkt, of althans iets doet waarvoor salaris ontvangen wordt. Tussen de douane en de bagageband is een doorgang tussen twee hekjes en zitten vier mensen achter een tafel met papieren. Wat ze doen is onduidelijk, want niemand hoeft te stoppen bij het tafeltje. Voordat je de aankomsthal verlaat wil ook nog iemand de papieren die je in het vliegtuig hebt ingevuld hebt zien en je bagagekar controleren.

Voyage to Cuba

Voyage to CubaVoor het eerst van mijn leven houdt iemand in een aankomsthal van een vliegveld een bordje omhoog met mijn naam erop. Een vriendelijke jongen gaat ons voor naar de parkeerplaats. De soundtrack onderweg luidt ‘taxi?’, ‘taxi, sir?’, ‘señor, taxi?’. Een zwarte Mercedes 190 uit de jaren vijftig, maniakaal gepoetst, brengt ons naar Havana. Donker (nauwelijks straatverlichting), stank (Amerikanen uit de jaren 50 produceren dikke rookgordijnen) en vochtige hitte, dat zijn de eerste indrukken van Cuba. Smalle straatjes, vervallen huisjes, opgebroken wegdek, dode dieren langs de stoeprand. Voyage to CubaEn overal, werkelijk overal, grote Amerikaanse auto’s uit de jaren vijftig.

We stoppen voor een klein huisje in de oude binnenstad, Habana Vieja. Irma en Roly ontvangen ons en wijzen ons de weg naar een klein, donker kamertje met 2 bedden.
Roly is voormalig barkeeper in La Floridita, een stamkroeg van Ernest Hemingway. Zijn mojito is licht maar perfect in balans.

Voyage to Cuba

Voyage to CubaEven buiten het toeristenghetto Habana Vieja, is Havana een vervallen stad vol armoede. Sommige straten zien eruit als Arnhem in 1945. Armoede, verval, stank, ingestorte huizen, opgebroken straten. Het systeem zorgt voor gratis, goed, onderwijs en gezondheidszorg, maar de stad, en de mensen, wordt aan haar lot overgelaten. De socialistische heilstaat is vals en dubbel. Cubanen met toegang tot de toeristen valuta leven een relatief goed leven. De rest op zich ook, maar eentje zonder keuzevrijheid. En in relatieve armoede. Voyage to CubaHet toeristenghetto Habana Vieja ziet eruit als Zuid Spanje en is volledig opgeknapt, althans een deel. Het is een romantisch decor voor het idee van de heilstaat. Diezelfde romantiek gaat ook op voor de veel gefotografeerde klassieke Amerikanen. Valse romantiek, aangezien de meesten allang geen Chevy of Ford V8 meer in het vooronder hebben, maar aangedreven worden door Lada vierpitters of stinkende Chinese diesels, die met houtje-touwtje verbindingen aan Franse versnellingsbakken en Italiaanse koppelingen worden gehangen.

Voyage to Cuba

Voyage to CubaDe teloorgang van de klassieke Amerikaan is een metafoor voor het hedendaags Cuba. Ooit de etalage van de Amerikaanse gokmaffia, die met veel uiterlijk vertoon de straten van Havana onveilig maakte. Eenmaal verjaagd, moesten de Cubanen zich zien te redden met alles wat mondjesmaat het land binnenkwam, Russische hulp, Franse en Italiaanse, illegaal ondernemerschap en dan nu, de Chinese stoomwals. De Chinezen zijn op dit moment de grootste investeerders in het land, alle nieuwe auto’s (Geely en MG), bussen (Yutong) en vrachtauto’s komen uit het oosten. Voyage to CubaEn ook veel grote projecten worden gefinancierd met geld uit China. Zoals olieboringen bij Boca Camarioca, aan het begin van het schiereiland van Varadero.
De Amerikanen brengen hun toeristendollars straks weer naar Cuba en de Chinezen investeren (en incasseren). Cuba blijft speelbal van oost en west.
‘Alles veranderen, opdat niets verandert’ (Tommaso de Lampedusa, De Tijgerkat).
Angelo van Schaik